Ayıplı Mal Nedir? Tüketicinin Seçimlik Hakları Nelerdir?

Ayıplı Mal Kavramı

Bir malın, taraflarca kararlaştırılmış özellikleri taşımaması veya objektif olarak sahip olması gereken niteliklerden yoksun olması hâlinde ayıplı olduğu kabul edilir. Ayıbın varlığı, kural olarak malın tüketiciye teslim edildiği ana göre değerlendirilir.

Ayıp; malın kullanım amacını ortadan kaldıran, azaltan veya tüketicinin maldan beklediği faydayı engelleyen her türlü eksikliktir.

Ayıp Türleri

Maddi Ayıp

Maddi ayıp, malın fiziksel yapısındaki eksikliklerden kaynaklanır. Kırık, çatlak, yırtık, lekeli ürünler; yeni diye satılan ancak kullanılmış veya hasarlı olan mallar; fayansların çatlaması ya da bir aracın gizli hasarlarının bulunması maddi ayıba örnektir.

Hukuki Ayıp

Malda fiziksel bir eksiklik bulunmamakla birlikte, tüketicinin maldan yararlanmasını engelleyen hukuki sınırlamalar mevcutsa hukuki ayıp söz konusu olur. Satılan malın hacizli olması, başkasına ait marka veya telif hakkını ihlal etmesi ya da hukuka aykırı şekilde piyasaya sürülmesi bu kapsamdadır.

Ekonomik Ayıp

Malın vaat edilen ekonomik verimliliği sağlamaması hâlinde ekonomik ayıp ortaya çıkar. Yakıt tüketimi belirtilenden fazla olan araçlar, beklenen performansı göstermeyen elektronik ürünler veya kullanım kılavuzunda belirtilen kapasiteye ulaşamayan cihazlar ekonomik ayıplı kabul edilir.

Montajdan Kaynaklanan Ayıplar

Satıcının sorumluluğunda yapılan montaj işlemlerinde ortaya çıkan eksiklikler de ayıplı mal kapsamında değerlendirilir. Aynı şekilde, tüketici tarafından yapılan montajın, satıcının sunduğu yanlış veya eksik talimatlardan kaynaklanması hâlinde ayıp kabul edilir.

Ayrıca, sözleşmede kararlaştırılan sürede teslim edilmeyen mallar bakımından da sözleşmeye aykırı ifa söz konusudur ve tüketici ayıplı mala ilişkin hükümlere dayanabilir.

Satıcının Ayıplı Maldan Sorumluluğu

Satıcı, malı satış sözleşmesine uygun şekilde teslim etmekle yükümlüdür. Ayıplı mal teslim edilmesi hâlinde, tüketicinin uğradığı zararların giderilmesinden satıcı sorumludur.

Reklam ve ilanlarda belirtilen niteliklere aykırı mal teslim edilmesi de ayıp sayılır. Satıcının bu sorumluluktan kurtulabilmesi için, reklamdan haberdar olmadığını, reklamın sözleşme kurulmadan önce düzeltildiğini veya tüketicinin bu reklamlardan etkilenmediğini ispatlaması gerekir.

Zamanaşımı Süreleri

Ayıplı maldan doğan sorumluluk, kural olarak malın tesliminden itibaren iki yıl içinde zamanaşımına uğrar. Konut ve tatil amaçlı taşınmazlarda bu süre beş yıldır.

İkinci el mallarda satıcının sorumluluğu en az bir yıl, taşınmazlarda ise üç yıl olarak belirlenmiştir. Ancak satıcının ayıbı ağır kusur veya hile ile gizlemesi hâlinde zamanaşımı hükümleri uygulanmaz.

İspat Yükü ve İlk Altı Ay Kuralı

Malın tesliminden itibaren ilk altı ay içinde ortaya çıkan ayıpların, teslim anında var olduğu kabul edilir. Bu durumda ispat yükü satıcıya aittir. Satıcı, malın ayıpsız teslim edildiğini ispat etmek zorundadır.

Altı aylık süreden sonra ortaya çıkan ayıplarda ise genel ispat kuralları uygulanır. Ancak malın niteliği, kullanım şekli ve olayın özellikleri her somut olayda ayrıca değerlendirilir.

Tüketicinin Seçimlik Hakları

Ayıplı mal teslimi hâlinde tüketici;

• Sözleşmeden dönme,
• Satış bedelinden indirim isteme,
• Ücretsiz onarım talep etme,
• Ayıpsız misli ile değiştirilmesini isteme

haklarından birini kullanabilir.

Tüketicinin ayıbı ayrıca ihbar etme yükümlülüğü bulunmamaktadır. Zamanaşımı süresi içinde seçimlik hakların kullanılması mümkündür.

---

Sıkça Sorulan Sorular

Ayıplı mal nedir? Satış sözleşmesine veya objektif niteliklere uygun olmayan mallar ayıplı kabul edilir.

Ayıp teslimden sonra ortaya çıkarsa ne olur? İlk altı ay içinde ortaya çıkan ayıpların teslim anında var olduğu kabul edilir.

Reklamdaki vaatler bağlayıcı mıdır? Evet. Reklam ve ilanlarda belirtilen özellikler sözleşmenin parçası sayılır.

İkinci el ürünlerde ayıp iddia edilebilir mi? Evet. Ancak zamanaşımı süresi daha kısadır.

Satıcı ayıbı gizlerse ne olur? Hile veya ağır kusur varsa zamanaşımı hükümleri uygulanmaz.

Balıkesir avukat