6102 Sayılı Türk Ticaret Kanunu’na Göre Ticari Defterler

Ticari Defter Kavramı ve Amacı

Türk Ticaret Kanunu’na göre ticari defterler; tacirin ticari işletmesiyle ilgili işlemleri, işletmenin iktisadi ve mali durumunu, borç ve alacak ilişkilerini ve her hesap döneminin sonuçlarını açıkça ortaya koyacak şekilde tutulması gereken defterlerdir. Bu defterler yalnızca tacirin kendi faaliyetlerini izlemesine değil, aynı zamanda devletin vergi denetimine ve alacaklıların menfaatlerinin korunmasına da hizmet eder. Ayrıca ticari defterler, ticari uyuşmazlıklarda ispat açısından da önemli bir işleve sahiptir.

Ticari Defter Türleri

Türk Ticaret Kanunu, ticari nitelikte kabul edilen defterleri açıkça belirlemiştir. Buna göre;

• Yevmiye defteri
• Defteri kebir
• Envanter defteri

ticari işletmenin muhasebesine ilişkin temel defterlerdir. Bunun yanında;

• Pay defteri
• Yönetim kurulu karar defteri
• Genel kurul toplantı ve müzakere defteri

de ticari defter niteliğindedir. Yeni Kanun ile birlikte, önceki dönemde ticari defter sayılması tartışmalı olan bu defterler de açıkça ticari defter kapsamına alınmıştır.

Ticari Defter Tutma Yükümlülüğü

Ticari defter tutma yükümlülüğü başta tacirler olmak üzere, tacir sayılanlar ve tacir gibi sorumlu olanlar için öngörülmüştür. Bu yükümlülük, tacir sıfatının kazanılmasıyla başlar. Gerçek kişi tacirlerde işletmenin fiilen faaliyete geçirilmesi, tüzel kişilerde ise ticaret siciline tescil yükümlülüğünün doğması bu anın belirlenmesinde esas alınır.

Yükümlülük, tacir sıfatının sona ermesine kadar devam eder. Bu nedenle tasfiye sürecinde bulunan işletmeler bakımından da ticari defter tutma zorunluluğu sürmektedir. Defterlerin fiilen kim tarafından tutulacağı serbest olmakla birlikte, sorumluluk tacirin veya yetkili organların üzerindedir.

Ticari Defterlerin Tutulmasında Uyulması Gereken İlkeler

Ticari defterlerin tutulmasında Türk Ticaret Kanunu’nun 64, 65 ve 88. maddelerinde öngörülen bazı temel ilkeler bulunmaktadır. Buna göre defterler:

• Türkçe tutulmalıdır.
• Kayıtlar eksiksiz, doğru, zamanında ve düzenli olmalıdır.
• Kayıtlar, üçüncü bir uzman tarafından makul süre içinde incelendiğinde işletmenin mali durumu hakkında fikir verebilecek açıklıkta olmalıdır.
• Defterlerde yapılan kayıtlar, önceki içeriği belirlenemeyecek şekilde silinemez veya değiştirilemez.

Ayrıca ticari defterlerin tutulmasında Türkiye Muhasebe Standartları ve bu standartların dayandığı uluslararası muhasebe ilkelerine uyulması zorunludur.

Ticari Defterlerin Onaylanması

Ticari defterler açılış ve kapanış onayına tabidir. Yevmiye defteri, defteri kebir, envanter defteri ile pay defteri, yönetim kurulu karar defteri ve genel kurul toplantı ve müzakere defterleri kullanılmaya başlanmadan önce noter tarafından onaylanmalıdır. Ticaret şirketlerinde kuruluş aşamasında bu onay, ticaret sicili müdürlüğü tarafından da yapılabilir.

İzleyen faaliyet dönemlerinde ise defterlerin açılış onayının, kullanılacağı hesap döneminden önceki ayın sonuna kadar yaptırılması gerekmektedir.

Ticari Defterlerin Saklanması ve İspat Gücü

Ticari defterler, son kaydın yapıldığı takvim yılının bitiminden itibaren on yıl süreyle saklanmalıdır. Defterlerin zayi olması hâlinde, tacirin mahkemeden zayi belgesi alması gerekir.

Ticari defterlerin ispat gücü ise Türk Ticaret Kanunu’nda değil, Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 222. maddesinde düzenlenmiştir. Buna göre ticari defterler, hâkimin serbestçe takdir edeceği deliller arasında yer almakta olup “takdiri delil” niteliğindedir

---

Sıkça Sorulan Sorular

Ticari defter tutmak kimler için zorunludur? Tacirler, tacir sayılanlar ve tacir gibi sorumlu olan kişiler ticari defter tutmakla yükümlüdür.

Hangi defterler ticari defter sayılır? Yevmiye defteri, defteri kebir, envanter defteri ile pay defteri, yönetim kurulu karar defteri ve genel kurul toplantı ve müzakere defteri ticari defterdir.

Ticari defterlerin onayı zorunlu mudur? Evet, ticari defterler açılış ve bazı defterler bakımından kapanış onayına tabidir.

Ticari defterler ne kadar süreyle saklanmalıdır? Defterler, son kaydın yapıldığı yılın bitiminden itibaren on yıl süreyle saklanmalıdır.

Ticari defterler mahkemede delil olarak kullanılabilir mi? Evet, ticari defterler Hukuk Muhakemeleri Kanunu’na göre takdiri delil niteliğindedir.

Balıkesir avukat Balıkesir şirketler hukuku avukatı