Medeni Yargılamada Delil Tespiti Nedir? Amaç, Şartlar ve Usul

Delil Tespitinin Hukukî Niteliği

Delil tespiti, bir dava türü değildir; geçici hukuki himaye tedbiri niteliğinde bir usul işlemidir. Bu nedenle delil tespiti talebi zamanaşımını kesmez ve dava açılmasıyla doğan sonuçları doğurmaz. Amaç, ileride yapılacak yargılamada ispat faaliyetine yardımcı olacak delilleri şimdiden güvence altına almaktır.

Delil tespiti yalnızca maddi vakıalara yöneliktir; soyut hukukî ilişkiler bu kapsamda incelenemez. Bu yönüyle tespit davasından ayrılır.

Delil Tespitinin Uygulama Alanı

Delil tespiti, hukuk yargılamasına ilişkin bir kurumdur ve hukuk mahkemelerinde görülmekte olan veya ileride açılacak davalar bakımından uygulanabilir. Ceza yargılamasında ise kural olarak kullanılmaz.

Türk hukukunda delil tespitine konu olabilecek deliller bakımından bir sınırlama yoktur. Tanık, bilirkişi, keşif, özel delil, yemin gibi her türlü delilin tespiti istenebilir. Bu açıdan sistem, Alman ve Avusturya hukuk düzenlerinden daha geniş bir yaklaşım benimser.

Delil Tespiti İçin Gerekli Şartlar

1. İnceleme Sırasının Henüz Gelmemiş Olması

Tespiti istenen delilin mevcut davada incelenmesinin henüz zamanı gelmemiş olmalıdır. Eğer delilin kaybolma, bozulma veya etkisini yitirme riski varsa, tespit talebi için hukuki yarar doğar.

2. Hukuki Yarar

Talepte bulunan taraf, delilin derhal incelenmesini gerektiren bir hukuki yarar bulunduğunu ortaya koymalıdır. Bu aşamada tam ispat şartı aranmaz; mahkemede yaklaşık ispat yeterlidir.

3. Çekişmeli Bir Vakıanın Bulunması

Delil tespiti için ortada uyuşmazlığa konu edilmiş veya ileride uyuşmazlığa konu edileceği belirtilen maddi bir vakıa bulunmalıdır.

Delil Tespiti Talebi ve Usulü

Delil tespiti talebi dilekçe ile mahkemeden istenir. Mahkeme kendiliğinden delil tespiti yapamaz. Dilekçede;

• Tarafların kimlik ve adres bilgileri,
• Tespiti istenen deliller,
• İlgili vakıalar,
• Tanık veya bilirkişiye sorulacak sorular,
• Delil tespitini haklı kılan nedenler

yer almalıdır.

Dilekçeyi inceleyen mahkeme talebi yerinde görürse delil tespiti yapılmasına karar verir ve tespitin zamanı, yeri, yöntemini belirler.

Delil tespiti sırasında ihtiyati hacizde olduğu gibi bir yargılama yapılmaz; kapsamlı bir ispat faaliyetine girilmez. Çünkü burada amaç, yalnızca delilin kaybolmasını önlemektir.

Delil Tespitinin Sonuçları

Toplanan deliller, dava sırasında elde edilmiş deliller gibi kabul edilir ve asıl dosyanın eki niteliğinde değerlendirilir.

---

Sıkça Sorulan Sorular

Delil tespiti yapmak zamanaşımını durdurur mu?

Hayır. Delil tespiti geçici hukuki koruma tedbiridir ve zamanaşımını kesmez.#### Her türlü delil için delil tespiti yapılabilir mi?

Evet. Türk hukukunda delil tespitine konu olabilecek deliller bakımından herhangi bir sınırlama yoktur.#### Delil tespiti için dava açmış olmak gerekir mi?

Hayır. Hem açılmış davalarda hem de henüz açılmamış davalarda delil tespiti istenebilir. Ancak dava açılmamışsa, ileride açılacak dava somut şekilde belirtilmeli ve hukuki yarar gösterilmelidir.#### Delil tespiti kararı için tam ispat gerekir mi?

Hayır. Yaklaşık ispat yeterlidir; hâkimin delilin kaybolma riskine inanması yeterlidir.#### Delil tespiti kararına karşı kanun yoluna gidilebilir mi?

Delil tespiti kararı nihai karar olmadığından kanun yoluna taşınamaz; ancak karşı taraf, şartların bulunmadığı iddiasıyla itiraz edebilir.

Balıkesir avukat