Türk Ceza Kanununda Etkin Pişmanlık Nedir? – Kapsamlı Hukuki Değerlendirme - Av. Meryem Edanur Başkurt

1. Etkin Pişmanlık Kavramının Hukuki Niteliği

Etkin pişmanlık, bir suçun tüm unsurlarıyla tamamlanmasından sonra failin pişmanlık duyarak zararı gidermesi, suçun sonuçlarını azaltması veya hukuka aykırı durumu ortadan kaldırması temeline dayanır. Doktrinde farklı tanımlar bulunmakla birlikte ortak kabul; failin kendi iradesiyle suçun etkilerini azaltmaya yönelik aktif davranışlarda bulunması gerektiğidir.

Bu noktada önemli ayrım şudur:

Gönüllü vazgeçme, suç tamamlanmadan önce söz konusudur.
Etkin pişmanlık, suç tamamlandıktan sonra ortaya çıkar.

Dolayısıyla etkin pişmanlık, faili cezadan tamamen kurtarabileceği gibi cezanın sadece belirli oranda indirilmesine de yol açabilir.

2. 765 Sayılı Eski TCK ve 5237 Sayılı Yeni TCK Arasındaki Farklılıklar

Eski TCK (765 sayılı) döneminde

“Faal nedamet” olarak adlandırılırdı.
Hem icra hareketlerinin tamamlanmasından önce hem sonra uygulanabilen geniş bir yapıdaydı.
Suç sonrası pişmanlık, faal nedametin bir alt türüydü.
Kanunda genel hüküm olarak düzenlenmemişti; özel hükümlerde yer alan münferit maddelerden ibaretti.

Yeni TCK (5237 sayılı) döneminde

Eksik – tam teşebbüs ayrımı kaldırılmıştır.
Gönüllü vazgeçme yeniden yapılandırılmış, suç sonrası pişmanlıkla net şekilde ayrılmıştır.
Etkin pişmanlık artık yalnızca suçun tamamlanmasından sonraki aşamaya özgü bir kurumdur.
Kanun, etkin pişmanlığı bütün suçlara değil, yalnızca belirli suçlara uygulamaktadır.
Bazı maddelerde ceza tamamen kaldırılırken bazılarında sadece indirim yapılır.

3. Etkin Pişmanlığın Koşulları

A. Fiile İlişkin Şartlar

Suç tamamlanmış olmalıdır. Suçun sona ermesi değil, tamamlanması önemlidir. Neticenin gerçekleşmesi gereken suçlar bakımından netice doğduktan sonra etkin pişmanlık uygulanabilir.
Kanunda ilgili suç tipi için münhasıran düzenlenmiş olmalıdır. Yani kanunda etkin pişmanlık öngörülmeyen suçlarda bu kurum uygulanamaz.

B. Faile İlişkin Şartlar

Failin pişmanlık duyarak aktif bir çaba göstermesi gerekir. Bu çaba; zararın giderilmesi, eşyanın iadesi, mağdurun serbest bırakılması, suç ortaklarının ihbarı veya suçun etkilerini azaltıcı başka adımlar olabilir.
Pişmanlığın kanunda belirtilen zamanda gerçekleşmesi gerekir. Örneğin; Düzenleme her suç tipi için farklıdır.
- Soruşturmadan önce,
- Soruşturma sırasında,
- Kovuşturmada hüküm verilmeden önce,
- Hatta bazı suçlarda hükmün kesinleşmesinden sonra bile uygulanabilir.

4. Etkin Pişmanlık Hangi Sonuçları Doğurur?

Bazı suçlarda ceza tamamen ortadan kalkar.
Bazı suçlarda cezada belirli oranda indirim yapılır.
Failin cezalandırılmamasına rağmen işlenen fiil suç olma niteliğini korur. Yani bu durum hukuka uygunluk nedeni değildir, şahsi cezasızlık sebebidir.

Ceza Muhakemesi Kanunu uyarınca sonuç farklıdır:

Hukuka uygunluk nedeni varsa beraat kararı verilir.
Etkin pişmanlık varsa ceza verilmesine yer olmadığı kararı verilir.

5. Etkin Pişmanlığın Uygulanamadığı Durumlar

Aşağıdaki durumlarda “gerçek anlamda pişmanlık” bulunmadığı kabul edilir:

Zararın zorla icra yoluyla giderilmesi,
Üçüncü kişiler tarafından failin iradesi dışında zararın giderilmesi,
Fail kaçarken eşyanın ele geçirilmesi,
Failin tutuklanmasıyla eşyanın bulunması.

Bu gibi hallerde failin aktif bir pişmanlık iradesi olmadığı için etkin pişmanlık uygulanmaz.

6. İştirak Halinde Etkin Pişmanlık

Kanunda açık düzenleme olmamakla birlikte doktrin ve yargı kararları şunu kabul eder:

Etkin pişmanlık şahsi bir nedendir. Bu nedenle yalnızca pişmanlık gösteren ortak bundan yararlanabilir.
Diğer suç ortakları bu haktan yararlanamaz.

Sonuç

Etkin pişmanlık, suç tamamlandıktan sonra failin hukuka dönüş yönündeki iradesini ödüllendiren özel bir ceza hukuku kurumudur. Amaç; suçun yol açtığı zararların giderilmesini, mağduriyetin en aza indirilmesini ve failin topluma yeniden kazandırılmasını sağlamaktır.

Ancak kurumun kapsamı sınırlıdır ve her suç için uygulanamaz. Ayrıca failin pişmanlık iradesini kendi çabalarıyla ve aktif şekilde ortaya koyması gerekir. Bu şartlar oluşmadığında etkin pişmanlıktan yararlanılması mümkün değildir.

Sıkça Sorulan Sorular

1. Etkin pişmanlık her suç için uygulanır mı?

Hayır. Türk Ceza Kanunu, etkin pişmanlığı yalnızca belirli suçlarda öngörmüştür.

2. Suç tamamlanmadan etkin pişmanlık olur mu?

Olmaz. Suç tamamlandıktan sonra gösterilen davranışlar etkin pişmanlıktır. Suç tamamlanmadan gösterilen irade “gönüllü vazgeçme”dir.

3. Zararın başkaları tarafından giderilmesi etkin pişmanlık sayılır mı?

Hayır. Failin bizzat aktif çaba göstermesi gerekir.

4. Etkin pişmanlık cezanın tamamen kaldırılmasını sağlayabilir mi?

Evet. Kanunda öngörüldüğü bazı suçlarda cezanın tamamen ortadan kalkmasına yol açabilir.

5. Suça birden fazla kişi katılmışsa etkin pişmanlık herkese uygulanır mı?

Hayır. Yalnızca pişmanlık gösteren kişi bu haktan yararlanabilir.

Balıkesir avukat Balıkesir ceza avukatı