İş Kazasında Maddi ve Manevi Tazminat: Haklar, Şartlar ve Yargıtay Uygulaması - Av. Meryem Edanur Başkurt

1. İş Kazasının Tanımı

İş kazası kavramı hem öğretide hem de yargı kararlarında belirli unsurlarla açıklanmıştır. Genel kabul gören tanıma göre iş kazası:

“İşçinin, işverenin hâkimiyeti altında bulunduğu sırada, onun için ifa ettiği işten veya iş dolayısıyla dış bir sebeple aniden meydana gelen olay sonucunda uğradığı kazadır.”

5510 sayılı Kanunun 13. maddesi ise iş kazasının hangi hâllerde kabul edileceğini tek tek saymıştır. Buna göre iş kazası;

İşyerinde bulunduğu sırada,
İşveren tarafından yürütülen iş nedeniyle işyeri dışında,
Görevli olarak başka bir yere gönderildiği sürelerde,
Emziren kadın işçinin süt izni sırasında,
İşverence sağlanan araçla işe gidiş–geliş sırasında

meydana gelebilir.

Önemli nokta, kazanın işverenin kusurundan kaynaklanmasının şart olmamasıdır; işçinin işverenin himayesi altında olması çoğu durumda yeterlidir. Bu nedenle deprem, yıldırım düşmesi gibi dış etkenlerle meydana gelen olaylar dahi iş kazası sayılabilir.

2. Maddi Zararların Tazmini

Bir iş kazasında işverenin maddi tazminat sorumluluğunun doğması için dört şart aranır:

İş kazasının meydana gelmiş olması,
Maddi zararın varlığı,
İş kazası ile zarar arasında uygun illiyet bağı,
(Öğretide baskın görüşe göre) İşverenin kusuru.

2.1. Çalışma Gücü Kaybı ve Maddi Zarar

Borçlar Kanunu’nun 46. maddesi gereğince cismani zarara uğrayan işçi:

Çalışma gücünü kaybetmesinden doğan zararları,
Gelecekteki ekonomik kayıplarını,
Tedavi giderlerini

talep edebilir.

Önemli bir husus şudur: İşçinin çalışmaya devam etmesi veya daha yüksek ücretle iş bulması, bedensel zarar olmadığı anlamına gelmez.

Hatta iş göremezlik oranının %0 olması bile maddi tazminat talebini ortadan kaldırmaz. Çünkü geçici iş göremezlik döneminde işçinin çalışamadığı süreler ekonomik kayıp doğurur ve bu zarar hesaba katılır.

2.2. Sosyal Güvenlik Kurumu Ödemelerinin Etkisi

5510 sayılı Kanun gereğince SGK:

Geçici iş göremezlik ödeneği,
Sürekli iş göremezlik geliri,
Tedavi giderleri

gibi destekler sağlar. Maddi tazminat hesabında bu ödemeler zarardan düşülür, çünkü tazminat yalnızca karşılanamayan kısmı kapsar.

Örneğin, estetik giderleri SGK tarafından karşılanmadığı için doğrudan işverenden talep edilebilir.

2.3. İşverenin Sorumluluk Türü

Yargıtay’ın bazı kararlarında işverenin “risk sorumluluğu” kapsamında kusursuz dahi olsa sorumlu tutulabileceği belirtilmiş olsa da, öğretide ağırlıklı görüş işverenin kusurlu olması gerektiği yönündedir. İşveren kusursuzluğunu ispat edebilirse sorumluluktan kurtulmalıdır.

3. Destekten Yoksun Kalma Tazminatı

İşçinin ölümü hâlinde yakınlarının talep edebileceği bu tazminat, Borçlar Kanunu’nun 45. maddesine dayanır.

Destekten yoksun kalma tazminatına hak kazanabilmek için aranan koşullar:

Ölen işçinin sağlığında düzenli ve sürekli destek verdiğinin kanıtlanması,
Destekten yoksun kalanın bu destek nedeniyle ekonomik kayba uğramasıdır.

Önemli noktalar:

Tazminat mirasçılık sıfatına bağlı değildir. Ölen kişiyle gerçek bir “fiili destek ilişkisi” olan herkes talepte bulunabilir.
SGK tarafından hak sahiplerine bağlanan gelirler tazminattan indirilir.
Kural olarak erkek çocuklar 18 yaşına, kız çocuklar ise köyde 18, şehirde 22 yaşına kadar destek almış sayılır.
Eş, kendi ve ölen eşin yaşam süresi karşılaştırılarak daha kısa olan süre boyunca destek görmüş kabul edilir.

4. Manevi Tazminat

Borçlar Kanunu’nun 47. maddesi iş kazası nedeniyle manevi tazminat talep edilebileceğini düzenler.

Manevi tazminat için şartlar:

İş kazasının gerçekleşmiş olması,
Manevi zararın doğması (elem, acı, üzüntü),
Olay ile zarar arasında illiyet bağı,
İşverenin kusuru (öğretide baskın görüş).

Sürekli iş göremezlik raporu zorunlu değildir; geçici iş göremezlikte bile manevi tazminata hükmedilebilir.

Yakınların Manevi Tazminat Talebi

İşçi ölürse yakınlarının talep hakkı açıktır.
İşçi ölmez fakat çok ağır bedensel zarara uğrarsa, yakınları da manevi tazminat talep edebilir. Yargıtay, bazı kararlarında %100 iş göremezlik hâlinde bu talebi kabul etmiştir.
Manevi tazminat talebi için “mirasçılık” şart değildir. Ölen ya da zarar gören işçi ile gerçek bir duygu bağı yeterlidir.

5. Sonuç

İş kazalarında tazminat süreci, kazanın niteliğinin belirlenmesi, maddi–manevi zararın tespiti ve işverenin kusur durumunun değerlendirilmesiyle şekillenir. SGK tarafından yapılan ödemeler hesaba katılmalı, yalnızca karşılanmayan zarar için işveren sorumlu tutulmalıdır. Yazarın benimsediği görüşe göre işverenin sorumluluğu kusura dayalı olmalı, işveren kusursuzluğunu ispat ederse sorumluluktan kurtulabilmelidir.

Sıkça Sorulan Sorular

1. İş kazası sayılması için olayın işyerinde olması şart mı?

Hayır. İşçinin işverenin himayesi altında olduğu her yerde (işyeri, görev yeri, yolculuk vb.) meydana gelen olay iş kazası sayılabilir.

2. İşveren kusurlu değilse yine de tazminat öder mi?

Yargıtay bazı kararlarında kusursuz sorumluluk yaklaşımını benimsemiştir; ancak öğretide baskın görüş işverenin kusurunun aranması gerektiğidir.

3. İş göremezlik oranının %0 çıkması tazminat talebini engeller mi?

Hayır. İşçi geçici olarak çalışamadığı dönem için maddi zarar talep edebilir.

4. SGK’dan alınan geliri tazminattan düşmek zorunlu mu?

Evet. SGK tarafından karşılanan kısım tazminattan indirilir, yalnızca karşılanamayan zarar işverenden talep edilebilir.

5. Yakınlar hangi hâllerde manevi tazminat isteyebilir?

İşçinin ölümü hâlinde her zaman; çok ağır bedensel zarar durumunda ise içtihatlara göre bazı hâllerde isteyebilirler.

6. Destekten yoksun kalma tazminatı sadece mirasçılara mı ödenir?

Hayır. Mirasçılık şart değildir; ölenin fiilen destek olduğu herkes talep edebilir.

Balıkesir avukat Balıkesir iş hukuku avukatı