Şike ve Teşvik Primi Suçları Nedir? 6222 Sayılı Kanun Kapsamında Ayrıntılı İnceleme - Av. Meryem Edanur Başkurt

1. Şike ve Teşvik Primi Kavramı

Türk Dil Kurumuna göre şike, bir spor karşılaşmasının sonucunu değiştirmek için maddi veya manevi çıkar karşılığında varılan anlaşmadır. Teşvik primi ise, bir takımın başarılı olması için üçüncü kişilerce oyunculara veya teknik heyete sağlanan kayıt dışı maddi menfaatlerdir.

Sportif anlamda bu fiiller, sporun ruhuna aykırı davranışlardır ve spor kültürünü tehdit eder.

2. Neden Suç Sayılmıştır?

Sporun ulusal ve uluslararası düzeyde ekonomik değeri giderek artmıştır. Bahis oyunlarının yaygınlaşması, futbol ekonomisinin büyümesi ve maç sonuçlarının manipülasyonunun uluslararası ölçekte sorun haline gelmesi, şikenin suç olarak düzenlenmesini zorunlu kılmıştır.

6222 sayılı Kanun’un 11. maddesi bu amaçla hazırlanmış ve şike ile teşvik primi fiilleri açıkça cezalandırılmıştır.

3. Suçun Faili ve Mağduru

Fail

6222 sayılı Kanunda fail bakımından özel bir nitelik aranmaz; herkes bu suçun faili olabilir. Ancak failin kamu görevlisi, spor kulübü yöneticisi, teknik veya idari yönetici, menajer veya spor alanında faaliyet gösteren tüzel kişilerde görevli olması hâlinde ceza yarı oranında artırılmaktadır.

Mağdur

Bu suçlarda mağdur doğrudan toplumdur. Bunun yanında şike nedeniyle maddi zarara uğrayan kulüpler, suçtan zarar gören sıfatıyla davaya katılabilir.

4. Suçun Hukuki Konusu

Şike ve teşvik primi suçuyla korunan hukuki değer;

Sporun dürüst yapılacağına dair güven,
Ekonomik ve toplumsal yararlar,
Sporun rekabet eşitliği ve etik değerleridir.

Spor ekonomisinin büyüklüğü dikkate alındığında (yayın hakları gelirleri, bahis gelirleri, sponsorluklar), sporun manipülasyondan uzak olması büyük önem taşımaktadır.

5. Şike Suçunun Unsurları

a) Fiil Unsuru

Şike suçu; bir spor müsabakasının sonucunu etkilemek amacıyla kazanç veya sair menfaat temin edilmesi ile oluşur. Kanun, anlaşmaya varılmasını bile suçun tamamlanması için yeterli kabul etmiştir. Müsabakanın sonucunun fiilen değişip değişmemesi sonuca etkili değildir.

b) Hangi Müsabakalarda Şike Suçu Oluşur?

Yalnızca federasyonların düzenlediği veya izin verdiği resmi müsabakalarda şike suçundan söz edilebilir.

c) Manevi Unsur

Şike ve teşvik suçları kast ile işlenebilir. Fail, menfaat temin ettiğini veya aldığını bilerek ve isteyerek hareket etmelidir.

6. Teşvik Primi Suçunun Unsurları

Bir takımın başarılı olmasını sağlamak amacıyla teşvik primi verilmesi veya vaat edilmesi bu suçu oluşturur.

Menfaatin fiilen verilmesi şart değildir; vaat yeterlidir. Suç, şike suçunun aksine cezada indirime tabidir (yarı oranında).

Teşvik priminin uygulanmayacağı hâller:

6222 m.11/6 uyarınca;

Milli takımlara veya milli sporculara verilen başarı primleri,
Spor kulüplerinin kendi oyuncu ve teknik heyetine verdiği primler, suç sayılmaz.

7. Teşebbüs, Gönüllü Vazgeçme ve İştirak

a) Teşebbüs

Menfaat vaat edilmesine rağmen anlaşma sağlanamazsa suç teşebbüs aşamasında kabul edilir.

b) Gönüllü Vazgeçme

Müsabaka başlamadan önce suçu yetkili makamlara bildiren kişi cezasız kalır.

c) İştirak

Suçun iştirak hâlinde işlenmesi mümkündür. Ayrıca şike anlaşmasını bilerek müsabakanın anlaşma doğrultusunda sonuçlanmasına katkı sağlayanlar da fail gibi cezalandırılır.

8. İçtima (Zincirleme Suç)

Aynı sezonda, aynı suç işleme kararı kapsamında birden fazla şike veya teşvik primi eylemi işlenmişse;

ayrı ayrı değil,
tek ceza verilir ve
ceza 1/4 – 3/4 oranında artırılır.

9. Cezalar

6259 sayılı değişiklik sonrası cezalar hafifletilmiştir.

Şike suçu cezası:

1 yıldan 3 yıla kadar hapis,
20.000 güne kadar adlî para cezası.

Ağırlaştırıcı hâller:

Ceza yarı oranında artırılır:

kamu görevlisinin nüfuzu kötüye kullanması,
kulüp/federasyon yöneticileri, idari ve teknik yöneticiler, menajerlerin suçu işlemesi,
suç örgütü kapsamında işlenmesi,
bahis sonuçlarını etkileme amacı.

Teşvik primi suçu:

Cezada yarı oranında indirim yapılır.

Tüzel kişilere verilen ceza:

Tüzel kişi yararına işlenen suçlarda,

şike/teşvik primi miktarı kadar idari para cezası,
alt sınır: 100.000 TL.

HAGB ve erteleme yasağı

Bu suçlarda:

HAGB uygulanamaz,
hapis cezası ertelenemez,
seçenek yaptırımlara çevrilemez.

Sıkça Sorulan Sorular

1. Müsabakanın sonucu değişmezse yine de şike suçu oluşur mu?

Evet. Taraflar menfaat konusunda anlaşmışsa, suç tamamlanmış sayılır; sonucun değişmesi gerekmez.

2. Sadece teklif veya vaat şike suçu oluşturur mu?

Anlaşma sağlanmazsa suç teşebbüs kapsamında cezalandırılır.

3. Kulüp taraftarları davaya katılabilir mi?

Hayır. Maddi zararı ispatlanabilir olan kulüpler suçtan zarar gören sıfatıyla katılabilir; taraftarlar katılamaz.

4. Teşvik primi vermek her durumda suç mudur?

Hayır. Milli takım primleri ve kulübün kendi oyuncularına verdiği primler suç kapsamı dışındadır.

5. Aynı sezonda birden fazla şike yapılırsa cezalar ayrı mı uygulanır?

Hayır. Zincirleme suç hükümleri uygulanır; tek ceza verilir ve artırılır.

6. Suçu ihbar eden kişi cezadan kurtulur mu?

Evet. Müsabaka yapılmadan önce şikeyi ortaya çıkaran kişi cezalandırılmaz.