Eski Medeni Kanun Döneminde Evlenen Eşlerin Mal Rejimi Tasfiyesinde Karşılaşılan Hukuki Sorunlar

img

Av. Meryem Edanur Başkurt

25 Kasım 2025 · 3 dakika

img

1. 2002 Öncesi – 2002 Sonrası Ayrımı ve Uygulanacak Mal Rejimi

4722 sayılı Kanun’un 10. maddesine göre:

  • 2002’den önce evlenen eşlerde, 1.1.2002’ye kadar mal ayrılığı rejimi uygulanır.
  • Taraflar 1 yıl içinde farklı bir rejim seçmezse, 1.1.2002 sonrası edinilmiş mallara katılma rejimine geçilmiş sayılır.
  • Eşler isterlerse bu yeni rejimin evlilik tarihinden itibaren geçerli olacağını kararlaştırabilirler.

Bu nedenle, eski kanun döneminde edinilmiş mallar mal ayrılığı, 2002 sonrası edinilen mallar ise edinilmiş mallara katılma hükümlerine göre tasfiye edilir.

2. Eski Kanuna Göre Katkı Alacağı (1990–2002 Arası)

743 sayılı Kanun döneminde mal ayrılığı rejimi geçerli olduğundan, boşanma halinde eşlerin birbirinin malı üzerinde paylaşım hakkı yoktur.

Ancak Yargıtay içtihatları uyarınca:

  • Bir eş, diğer eşin mal edinmesine katkı sağlamışsa,
  • Bu katkı “katkı alacağı” olarak talep edilebilir.
  • Bu alacak sebepsiz zenginleşme niteliğindedir ve 10 yıllık zamanaşımına tabidir.

Katkı, parasal olabilir, emek olabilir, mesleki destek şeklinde olabilir.

3. Yeni Kanuna Göre Katılma Alacağı (2002 Sonrası)

Boşanma davasının açıldığı tarihte mal rejimi sona erer (TMK 225).

Edinilmiş mallara katılma rejiminde:

  • Her eş, diğer eşin artık değerinin yarısı üzerinde hak sahibidir (TMK 236).
  • Eğer boşanma nedeni zina veya cana kast ise, kusurlu eşin katılma alacağı hakim tarafından hakkaniyet gereği azaltılabilir veya kaldırılabilir.

4. TMK 227 – Değer Artış Payı Alacağı

Bir eş, diğer eşin bir malı edinmesine karşılıksız olarak katkı sağlamışsa, tasfiye sırasında katkısı oranında değer artış payı alacağı talep edebilir.

Bu katkı:

  • Parayla,
  • Emekle,
  • Mesleki bilgi ve destekle,
  • Onarım veya ek inşaat gibi değer artırıcı işlemlerle olabilir.

Katkı hangi mal varlığı grubundan yapılmışsa alacak da oraya dahil edilir.

5. TMK 229 – Üçüncü Kişilere Yapılan Karşılıksız Kazandırmaların Eklenmesi

TMK 229, iki durumda üçüncü kişilere yapılan kazandırmaların edinilmiş mallara eklenmesini öngörür:

  1. Mal rejiminin sona ermesinden önceki bir yıl içinde, diğer eşin rızası olmadan yapılan karşılıksız kazandırmalar.
  2. Katılma alacağını azaltma kastıyla yapılan kazandırmalar.

Bu ekleme, malın değeri değil, kazandırılan para veya değer üzerinden yapılır.

Mal rejiminin sona ermesinden sonra yapılan hileli temlikler için de aynı koruma evleviyetle uygulanmalıdır.

6. Üçüncü Kişilere Karşı Talep Hakkı (TMK 241)

Eş, borçlu eşten katılma alacağını tahsil edemiyorsa:

  • Lehine ivazsız kazandırma yapılan üçüncü kişilere başvurabilir.
  • Üçüncü kişinin sorumluluğu
    • kendisine yapılan kazandırma miktarıyla,
    • ve borçlu eşten tahsil edilemeyen kısım ile sınırlıdır.
  • Sorumluluk müteselsil değil, paylıdır.

Bu nedenle dava üçüncü kişilere ihbar edilmelidir.

7. Zina veya Cana Kast Halinde Katılma Alacağının İndirimi

TMK 236/2 uyarınca:

  • Boşanma zina veya cana kast nedeniyle gerçekleşmişse,
  • Hakim kusurlu eşin katılma alacağını azaltabilir veya tamamen kaldırabilir.

Bu, hakkaniyet ilkesi gereğidir.

8. Mal Rejimi Tasfiye Davasının Niteliği

  • Tasfiye davaları alacak davasıdır, ayni hak davası değildir.
  • TMK 178 ve 241 uyarınca 1 ve 5 yıllık zamanaşımı süreleri uygulanır.
  • Mal varlığı başlangıçta bilinmediği için davalar HMK 107 uyarınca belirsiz alacak davası olarak açılabilir.

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

1. 2002’den önce evlenen eşlerde hangi mal rejimi uygulanır?

1.1.2002’ye kadar mal ayrılığı, bu tarihten sonra ise edinilmiş mallara katılma rejimi uygulanır.

2. Eski kanun döneminde yapılan katkılar nasıl talep edilir?

“Katkı alacağı” olarak talep edilir ve 10 yıllık zamanaşımına tabidir.

3. Mal rejimi sona erdikten sonra eş malları üçüncü kişilere devrederse ne olur?

Hileli temlik niteliğindeyse, karşılıksız kazandırma kabul edilip TMK 229 ve 241’e göre ekleme ve sorumluluk uygulanır.

4. Kusurlu eş (zina yapan eş) mal rejiminde pay alabilir mi?

Hakim, TMK 236/2 gereği kusurlu eşin katılma alacağını indirebilir veya kaldırabilir.

5. Üçüncü kişilere karşı talep hangi şartlarla ileri sürülür?

  • Kendisine kazandırma yapılan kişi dava sürecinde ihbar edilmiş olmalıdır.
  • Borçlu eşten tahsil edilemeyen miktar oranında sorumluluk doğar.

6. Mal rejimi tasfiye davası nasıl açılmalıdır?

Tarafların malvarlığı başlangıçta bilinmediğinden dava genellikle belirsiz alacak davası şeklinde açılır.

transparent logo