Sorumluluk Hukukunda Kusur Nedir? | Balıkesir Avukat

Kusur Nedir?

Kusur, hukuk düzeni ve ahlak tarafından kınanan, hukuka aykırı bir insan davranışıdır. Bir davranışın kusurlu sayılabilmesi için kişi, hukuka uygun davranma imkanına sahip olduğu hâlde bu davranışı sergilememiş olmalıdır. Kusur, haksız fiilin sübjektif unsurudur; ancak tazminatın miktarının belirlenmesinde de merkezi bir role sahiptir.

Kanunumuzda kusurun tanımı yapılmamış olmakla birlikte, öğretide kabul edilen görüşe göre kusur; hukuk düzeninin kınadığı davranış biçimi olarak ifade edilir.

Kusur Teorileri: Objektif ve Sübjektif Yaklaşımlar

Sorumluluk hukukunda kusurun değerlendirilmesinde iki temel teori vardır:

1. Sübjektif Kusur Teorisi

Bu teori, kişiyi bizzat kendi özellikleriyle ele alır. Kişinin eğitim düzeyi, psikolojik durumu, yetenekleri ve yaşam koşulları dikkate alınır. Kusur, faildeki irade zayıflığı olarak değerlendirilir.

2. Objektif Kusur Teorisi

Bu teori, davranışı toplumdaki “makul, orta zekalı insan” ölçütüne göre değerlendirir. Failin kişisel özellikleri değil, objektif olarak beklenen ortalama davranış seviyesi esas alınır.

Türk sorumluluk hukukunda her iki teori birlikte uygulanır. Örneğin ihmal, objektif ölçütlerle değerlendirilirken ihmalin yoğunluğunun belirlenmesinde kişisel özellikler de dikkate alınır.

Kusurun Sorumluluk Hukukundaki Rolü

Sorumluluk hukukunun amacı, meydana gelen zararın kim tarafından tazmin edileceğini belirlemektir. Kusur:

• Sorumluluğun doğması,
• Tazminat miktarının belirlenmesi,
• Zararın kimden talep edileceği,

konularında doğrudan belirleyicidir.

Kusur sorumluluğunda, kusur yoksa sorumluluk da yoktur. Buna karşılık kusursuz sorumlulukta, sorumluluğun doğması için kusur aranmaz; belirli bir olgunun gerçekleşmesi yeterlidir.

Kusurun Türleri

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, kusurun türlerini tek tek saymamıştır. Bu tercih, kast veya ihmal derecesi ne olursa olsun her türlü kusurun tazminat sonucunu doğurabileceği düşüncesine dayanır.

Bu çerçevede kusurun başlıca türleri şunlardır:

1. Kast

Failin hukuka aykırı sonucu bilerek ve isteyerek gerçekleştirmesidir.

2. İhmal (Taksir)

Hukuka aykırı sonuç istenmemekle birlikte gerekli dikkat ve özenin gösterilmemesi nedeniyle sonucun doğmasıdır.

Hâkim, TBK m.51 gereğince kusurun ağırlığını dikkate alarak tazminat miktarını belirler.

Zarar Görenin Kusuru (Ortak Kusur)

Eğer zarar gören kişinin kendi davranışı zararın doğmasına veya artmasına sebep olmuşsa, hâkim:

• Tazminatı indirebilir,
• Hatta tamamen kaldırabilir.

Ancak burada “kusur” teknik anlamda bir kusur değildir; çünkü kişi kendi kendine haksız fiil işleyemez. Bu durum, zararın doğmasına zarar görenin de katkısı olduğu anlamına gelir.

Ek Kusur

Ek kusur, özellikle kusursuz sorumluluk hallerinde önem taşır. Sorumlu kişinin, sorumluluğu doğuran olay dışında ayrıca kusurlu bir davranışı varsa:

• Kurtuluş kanıtı getirmesi engellenebilir,
• Zarar görenin kusuru bertaraf olabilir,
• Birden fazla sorumlunun bulunduğu hallerde rücu ilişkisinde kusurlu olan daha fazla pay öder,
• Tazminat miktarının belirlenmesinde etkili olur.

Kusurun Sübjektif ve Objektif Yönleri

Kusur iki yönlü değerlendirilir:

• Objektif yön: Kişiden beklenen ortalama davranışa uyulmamasıdır.
• Sübjektif yön: Failin kişisel durumunun (ayırt etme gücü, yaş, zeka, ruhsal durum vb.) dikkate alınmasıdır.

Ayırt etme gücü olmayan kişiler kusur sorumluluğuna tabi tutulamaz.

---

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

1. Kusur sorumluluğu ile kusursuz sorumluluk arasındaki temel fark nedir?

Kusur sorumluluğunda failin kusurlu olması gerekir. Kusursuz sorumlulukta ise kusur aranmaz; kanunun öngördüğü belirli bir olgu sorumluluğu doğurur.

2. Kusur tazminat miktarını etkiler mi?

Evet. Hâkim, kusurun ağırlığına göre tazminat miktarını artırabilir veya azaltabilir.

3. Zarar görenin de kusuru varsa ne olur?

Zarar görenin zararın doğmasına katkısı varsa, tazminat indirilebilir veya tamamen ortadan kalkabilir.

4. Ek kusur hangi durumlarda ortaya çıkar?

Kusursuz sorumluluk hallerinde, sorumlu kişinin ayrıca kusurlu bir davranışta bulunması halinde ek kusur söz konusu olur.

5. Kusur türlerinin kanunda sayılmamasının sebebi nedir?

TBK, her türlü kusurun tazminat sonucunu doğurabileceği fikriyle kusur türlerini listelememiş; hâkime geniş takdir yetkisi tanımıştır.