Ölünceye Kadar Bakma Sözleşmesinden Kaynaklanan Muris Muvazaası

Muris Muvazaası Nedir?

Muris muvazaası, mirasbırakanın mirasçılarından mal kaçırmak amacıyla gerçekte bağışlamak istediği bir malı tapuda satış veya ölünceye kadar bakma sözleşmesi gibi göstererek devretmesidir. Burada mirasbırakanın gerçek iradesi ile görünürdeki işlem birbirinden farklıdır. Bu durum, Türk Borçlar Kanunu’nun 19. maddesinde düzenlenen muvazaa kavramının miras hukukuna özgü bir türüdür.

1974 tarihli Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kararı’na göre, muris muvazaası halinde miras hakkı zedelenen tüm mirasçılar –saklı pay sahibi olsun veya olmasın– muvazaalı işlemin iptali için dava açabilir.

Ölünceye Kadar Bakma Sözleşmesi Nedir?

Ölünceye kadar bakma sözleşmesi, Türk Borçlar Kanunu’nun 611. maddesinde düzenlenmiştir. Bu sözleşmede, bir kişi (bakım borçlusu), diğer kişiye (bakım alacaklısına) ömrü boyunca bakmayı ve gözetmeyi taahhüt eder; buna karşılık bakım alacaklısı da bir malvarlığını devretmeyi kabul eder.

Ancak uygulamada, bu sözleşmenin amacı her zaman gerçek bir bakım ilişkisi değildir. Bazen mirasbırakan, mirasçılardan mal kaçırmak için sözleşmeyi muvazaalı şekilde yapabilir. Bu durumda işlem, görünüşte “bakma sözleşmesi” olsa da aslında “bağış” niteliğindedir.

Muris Muvazaasının Unsurları

1. Görünürdeki İşlem: Tapuda yapılan ve şeklen geçerli olan satış veya bakma sözleşmesidir.
2. Gizli İşlem: Tarafların gerçek iradesini yansıtan, çoğu zaman bağışlama iradesidir.
3. Muvazaa Anlaşması: Tarafların görünürdeki işlemle gerçeği gizlemek üzere yaptıkları danışıklı anlaşmadır.
4. Aldatma Kastı: Mirasbırakanın, mirasçılardan mal kaçırmak amacıyla hareket etmesidir.

Ölünceye Kadar Bakma Sözleşmesinde Muris Muvazaası

Mirasbırakanın gerçekten bakıma muhtaç olup olmadığı, sözleşmenin muvazaalı olup olmadığını anlamak açısından belirleyicidir. Yargıtay kararlarına göre, aşağıdaki ölçütler bu tespitte dikkate alınmalıdır:

• Mirasbırakanın yaşı, sağlık durumu ve yaşam koşulları,
• Temlik edilen malın mirasbırakanın malvarlığı içindeki oranı,
• Bakım borçlusunun sözleşmeyi yerine getirme gücü,
• Sözleşme bedeli ile taşınmazın gerçek değeri arasındaki fark,
• Mirasbırakan ile taraflar arasındaki ailevi ilişki.

Eğer mirasbırakanın bakım ihtiyacı olmadığı halde taşınmazını ölünceye kadar bakma sözleşmesi ile devretmesi, gerçekte bir mirasçıdan mal kaçırma amacına dayanıyorsa, bu işlem muris muvazaası sayılır ve iptal edilebilir.

Kimler Muris Muvazaası Davası Açabilir?

• Miras hakkı zedelenen tüm mirasçılar (saklı pay sahibi olup olmamasına bakılmaksızın) dava açabilir.
• Dava, taşınmazın tapu kaydının iptali ve miras payı oranında adlarına tescili istemiyle açılır.
• Murisin muvazaalı işlemi sonucunda mal devredilen kişi de davada davalı sıfatıyla yer alır.

Muris Muvazaasının Sonuçları

Muris muvazaası ispatlandığında, görünürdeki işlem geçersiz sayılır. Gizli işlem (bağışlama) ise şekil şartına uyulmadığından geçerli değildir. Bu durumda taşınmaz, terekeye döner ve mirasçılar arasında paylaştırılır.

---

Sıkça Sorulan Sorular

1. Ölünceye kadar bakma sözleşmesi her zaman muvazaalı mıdır? Hayır. Mirasbırakanın gerçekten bakıma muhtaç olduğu ve karşılığında makul bir mal devri yaptığı durumlarda sözleşme geçerlidir. Muvazaa, ancak mal kaçırma kastı varsa gündeme gelir.

2. Mirasçılardan biri lehine yapılan bakma sözleşmesi iptal edilebilir mi? Evet. Eğer mirasbırakanın amacı diğer mirasçıları mirastan mahrum bırakmaksa, bu durumda sözleşme muris muvazaası olarak değerlendirilir ve iptal edilebilir.

3. Muris muvazaası davası ne kadar sürede açılabilir? Bu davalarda herhangi bir zamanaşımı süresi bulunmaz; mirasbırakanın ölümünden sonra her zaman açılabilir.

4. Ölünceye kadar bakma sözleşmesi noterde yapılmazsa geçerli midir? Hayır. Kanuna göre bu sözleşmenin geçerliliği için miras sözleşmesi şeklinde, resmi memur huzurunda yapılması gerekir.

5. Balıkesir’de muris muvazaası davalarına kim bakar? Bu tür davalar Asliye Hukuk Mahkemelerinde görülür. Balıkesir’de muris muvazaası davalarında deneyimli bir Balıkesir miras avukatı desteği almak, davanın başarılı şekilde yürütülmesi açısından önemlidir.