Gaipliğin Miras Hukuku Bakımından Hüküm ve Sonuçları

Gaiplik Kavramı ve Hukuki Niteliği

Türk Medeni Kanunu’na göre kişilik kural olarak ölümle sona erer; ancak gaiplik kararı da ölüm gibi kişiliği sona erdiren bir hukuki durumdur. Ölüm karinesinden farklı olarak gaiplikte, kişinin ölümüne kesin gözle bakılamamakta; buna rağmen güçlü şüpheler nedeniyle hukuk düzeni belirli sonuçlar bağlamaktadır. Gaiplik kararı ancak hâkim tarafından verilebilir ve bu karar olmaksızın kişi gaip sayılmaz.

Gaiplik Kararı Verilebilmesinin Koşulları

Gaiplik kararı verilebilmesi için iki alternatif maddi koşuldan birinin gerçekleşmesi gerekir. Bunlardan ilki, kişinin ölüm tehlikesi içinde kaybolmuş olmasıdır. Bu durumda ölüm ihtimali kuvvetli olmakla birlikte kesin değildir. İkinci hâl ise, kişiden uzun zamandan beri haber alınamaması ve bu durumun onun ölümü hakkında kuvvetli bir olasılık doğurmasıdır. Ölüm tehlikesi hâlinde en az bir yıl, uzun süredir haber alınamama durumunda ise son haber tarihinden itibaren en az beş yıl geçmesi aranır.

Gaiplik kararı, hakları bu ölüme bağlı olan kişilerin talebi üzerine verilir. Mahkeme, karar öncesinde kanunda öngörülen ilan prosedürünü yerine getirerek gaipten veya onun hakkında bilgi sahibi olanlardan haber alınmasını sağlamaya çalışır. İlan sürecinin sonuçsuz kalması hâlinde gaipliğe karar verilir.

Gaiplik Kararının Hukuki Etkileri

Gaiplik kararı, ölüm tehlikesinin gerçekleştiği veya son haberin alındığı tarihten itibaren hüküm doğurur. Bu yönüyle karar geçmişe etkili sonuçlar doğurur. Gaipliğe karar verilen kişi, hukuken ölmüş gibi kabul edilir; kişiliği sona erer ve kişiye sıkı sıkıya bağlı haklar ortadan kalkar. Ancak gaiplik kararı, kişinin kesin olarak öldüğünü değil, ölümüne ilişkin adi bir karineyi ifade eder. Gaibin ortaya çıkması veya ölüm tarihinin kesinleşmesi hâlinde bu karine her zaman çürütülebilir.

Gaiplik kararı, ölümden farklı olarak evliliği kendiliğinden sona erdirmez. Gaibin eşinin ayrıca evliliğin feshini talep etmesi gerekir.

Gaipliğin Miras Hukuku Bakımından Sonuçları

Gaiplik kararının verilmesiyle birlikte gaibin mirası açılır. Ancak gaiplik kararı alınana kadar geçen sürede, gaibin hayatta olup olmadığı bilinmediğinden, bu süreçte gaibin mirasçı ya da miras bırakan sıfatıyla değerlendirilmesi mümkün değildir. Bu dönemde gaibe düşen miras payları resmen yönetilir ve malvarlığı kayyım aracılığıyla korunur.

Gaiplik kararının verilmesiyle birlikte, gaibin terekesi ölüm tehlikesinin gerçekleştiği veya son haber tarihindeki duruma göre mirasçılarına geçer. Mirasçıların kim olduğu da bu tarihe göre belirlenir. Ancak gaibin bir gün ortaya çıkma veya daha üstün dereceli mirasçıların varlığının anlaşılması ihtimaline karşı, mirası devralan kişilerden güvence göstermeleri istenir.

Bu güvence, gaibin ya da üstün hak sahiplerinin ortaya çıkması hâlinde mirasın iade edilebilmesini amaçlar. Böylece hem gaibin hem de muhtemel hak sahiplerinin menfaatleri korunmuş olur.

---

Sıkça Sorulan Sorular

Gaiplik ile ölüm karinesi arasındaki fark nedir? Ölüm karinesinde kişinin ölümüne kesin gözle bakılırken, gaiplikte ölüm kesin değildir; yalnızca güçlü bir olasılık söz konusudur.

Gaiplik kararı olmadan kişi gaip sayılır mı? Hayır. Gaiplik ancak mahkeme kararıyla hüküm ve sonuç doğurur.

Gaiplik kararı mirası ne zaman açar? Miras, gaiplik kararının verildiği tarihte değil; ölüm tehlikesinin gerçekleştiği veya son haberin alındığı tarihte açılmış sayılır.

Gaipliğe karar verilen kişi ortaya çıkarsa ne olur? Gaiplik kararı hükümsüz hâle gelir ve buna bağlı tüm hukuki sonuçlar ortadan kalkar.

Gaibin mirasçıları mirası serbestçe kullanabilir mi? Mirasçılar, gaibin veya üstün hak sahiplerinin ortaya çıkması ihtimaline karşı güvence göstermek şartıyla mirası devralabilirler.

Balıkesir Avukat Balıkesir Miras Avukatı