Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (HAGB) Nedir? - Av. Meryem Edanur Başkurt

Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılmasının Amacı ve Hukuki Niteliği

Hükmün açıklanmasının geri bırakılması ile amaçlanan temel husus, sanığın cezası infaz edilmeden topluma yeniden kazandırılmasıdır. Bu kurum sayesinde sanık, hükümlü statüsüne girmemekte; hapis cezasının kişi üzerindeki sosyal, mesleki ve ailevi olumsuz etkileri önlenmektedir.

Doktrinde bu kurumun maddi ceza hukuku mu yoksa usul hukuku kurumu mu olduğu tartışmalı olmakla birlikte, Yargıtay uygulamasında hükmün açıklanmasının geri bırakılması karma nitelikte bir kurum olarak kabul edilmektedir. Ancak lehe sonuç doğurması nedeniyle geçmişe etkili şekilde uygulanması gerektiği yönünde yerleşik içtihat bulunmaktadır.

HAGB Kararı Nasıl Verilir?

Hükmün açıklanmasının geri bırakılabilmesi için öncelikle tüm unsurlarıyla kurulmuş bir mahkûmiyet hükmü bulunmalıdır. Bu yönüyle mahkeme, iki ayrı karar verir:

Mahkûmiyet hükmü
Bu hükmün açıklanmasının geri bırakılması

Burada söz konusu olan, hükmün gizlenmesi değil; hükmün askıya alınmasıdır. Bu nedenle açıklanması geri bırakılan hüküm kesinleşmez, infaz edilmez, adli sicile kaydedilmez ve tekerrüre esas alınmaz.

Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılmasının Şartları

Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 231. maddesi uyarınca HAGB kararı verilebilmesi için aşağıdaki koşulların tamamının birlikte gerçekleşmesi gerekir:

Sanık hakkında hükmolunan cezanın iki yıl veya daha az süreli hapis cezası ya da adli para cezası olması
Sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan kesinleşmiş mahkûmiyetinin bulunmaması
Mahkemenin, sanığın kişilik özellikleri ve duruşmadaki tutum ve davranışlarını dikkate alarak yeniden suç işlemeyeceği kanaatine varması
Suç nedeniyle mağdurun veya kamunun uğradığı maddi zararın aynen iade, eski hale getirme veya tazmin yoluyla tamamen giderilmesi
Sanığın hükmün açıklanmasının geri bırakılmasını açıkça kabul etmesi

Manevi zararlar bu kapsamda değerlendirilmemekte; yalnızca maddi zarar dikkate alınmaktadır. Ayrıca zarar, sanık dışında üçüncü kişiler tarafından da giderilebilir.

Denetim Süresi ve Sonuçları

Hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı verilmesi hâlinde sanık, yetişkinler için beş yıl, çocuklar için ise üç yıl denetim süresine tabi tutulur.

Bu süre içerisinde:

Sanık kasten yeni bir suç işlemez
Mahkemece belirlenen denetimli serbestlik yükümlülüklerine uygun davranırsa

Açıklanması geri bırakılan hüküm ortadan kaldırılır ve davanın düşmesine karar verilir. Aksi durumda mahkeme hükmü açıklar ve ceza infaz süreci başlar.

Sıkça Sorulan Sorular

Hükmün açıklanmasının geri bırakılması sabıka kaydına işler mi? Hayır. HAGB kararları adli sicile kaydedilmez, yalnızca özel bir sistemde tutulur.

HAGB verilen kişi memur olabilir mi? Evet. HAGB kararı hukuki sonuç doğurmadığından memuriyete engel teşkil etmez.

Denetim süresi içinde taksirli suç işlenirse ne olur? Taksirli suçlar HAGB’nin bozulmasına yol açmaz.

Zarar hemen giderilemezse HAGB uygulanabilir mi? Evet. Zararın denetim süresi içinde taksitler hâlinde giderilmesi mümkündür.

HAGB kararı sanığın kabulüne bağlı mıdır? Evet. Sanık açıkça kabul etmediği sürece HAGB kararı verilemez.

Uzlaşmaya tabi suçlarda HAGB uygulanır mı? Öncelikle uzlaşma yoluna gidilmelidir. Uzlaşma sağlanmadan doğrudan HAGB uygulanması doğru değildir.

Balıkesir avukat Balıkesir ceza avukatı